م : بهداشت کشاورزی
ن : مهندس محمدحنفی بجد
PRA امروزه مجموعه ای از روشها و رهیافت هاست برای ارتقاء دانش بومیان پیرامون زندگی و شرایط محلی و تجزیه و تحلیل شرایط توسط خودشان. به اعتقاد چمبرز جوهره ی PRA از عمل و یافته های ناشی از کار و نه بر اساس یکسری اصول از پیش تعیین شده، شکل گرفته و تکامل یافته است.
ابتکار و انعطاف پذیری دو ویژگی اصلی در روشهای PRA به شمار می روند.
روش شناسی PRA:
ارزشهای مرکزی PRA، آگاهی از خود انتقادی و مسئولیت شخصی، هستند. اینکه در همه ی زمان ها بهترین قضاوت شخصی خویش را به کار گیریم نیز یکی از اصول مهم این نهضت است. از دیگر رهنمودهای آن می تواند شامل: " ، در آغوش گرفتن اشتباهات، و راحت بودن و شتابزده عمل نکردن" (Chambers, 1994). PRA همچنین تأکید بر به اشتراک گذاشتن داده ها دارد. در تحقیقات سنتی اطلاعات توسط اهالی بومی گردآوری شده و برای تجزیه و تحلیل در اختیار قرار می گیرد (Cooke, Kothari. 2001: 76).
PRA چست؟
در جدید ترین تعریف آمده است:
PRA شامل مجموعه ای از رهیافت ها و روشهاست که مردم روستایی را قادر می سازد تا دانش خود پیرامون زندگی و شرایط روستایی را به شراکت گذاشته، ارتقاء بخشیده و تجزیه و تحلیل کنند تا بر اساس آن به برنامه ریزی و اقدام بپردازند.
الف) طبق اصل " بهترین قضاوت خود را در همه ی زمان ها به کار ببر " یک نو آفرینی است.
ب) روشهایی است برای برقراری گفتگوی دو جانبه
ج) روش هایی برای جمع آوری اطلاعات
مهمترین منابعی که در شکل گیری PRAمؤثر بوده اند شامل موارد زیر هستند:
1) پژوهش مشارکتی فعالان: بیشترین تأثیر پژوهش مشارکتی فعالان بر PRA از طریق مفاهیم و نه روشها بوده است که برخی از آنها عبارتند از:
فقیران خلاق و توانا هستند و نه تنها می توانند بلکه باید بررسی ها، تجزیه و تحلیل و برنامه ریزی های شخصی خود را داشته باشند.
افراد غیر بومی نقش برگزار کننده، کارگشا و تسهیلگر را ایفا می کنند.
ضعیف باید توانمند شود.
این روش شناسی ریشه در کارهای پائولو فریر و کتاب معروف او " آموزش ستمدیدگان" و همچنین تلاش های او برای آگاه سازی در آمریکای لاتین دارد.
2) تجزیه و تحلیل بوم نظام های زراعی: این روش ابتدا در آسیای جنوب شرقی و سپس در سایر نقاط ایجاد شد.
3) انسان شناسی کاربردی
4) پژوهش میدانی در نظام های زراعی
5) ارزیابی سریع روستایی
امروزه کاربردهای این روش به شاخه های مختلفی چون مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی، بهداشت و تغذیه، فقر و برنامه های معیشتی و امور شهری کشیده شده است.
( شعبانعلی فمی و دیگران، همان: 118-105).
به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران PRA به دنبال توانمند سازی افراد زیر دست مانند زنان، اقلیت ها، فقرا، ضعیفان و گروههای آسیب پذیر است.
